ODKRYCIA NAUKOWE EPOKI NOWOŻYTNEJ

 

Okres Opis
1543 M. Kopernik w dziele De revolutionibus orbiumcoelestium formułuje teorię heliocentryczną.
1545 G. Cardano przedstawia ogólną metodę rozwiązywania równania 3-go stopnia; wprowadza liczby urojone.
1609–1618 J. Kepler odkrywa prawa ruchu planet.
1643 E. Toricelli wykazuje istnienie ciśnienia atmosferycznego.
1645–1655 P. Fermat formułuje pierwsze twierdzenia rachunku różniczkowego; powstaje teoria liczb.
1654–1657 B. Pascal, P. Fermat tworzą podstawy matematycznej teorii prawdopodobieństwa.
1661 R. Boyle publikuje dzieło The Sceptical Chymist, w którym określa pierwiastki chemiczne jako proste trwałe substancje nie dające się rozłożyć na części składowe; rozwija jakościową analizę chemiczną.
1661–1662 R. Boyle (niezależnie E. Mariotte — 1676) formułuje prawo proporcjonalności objętości i ciśnienia gazu w przemianie izotermicznej.
1665–1667 R. Hook odkrywa i opisuje komórkę roślinną.
1672 I. Newton formułuje korpuskularną teorię światła
1675–1714 G.W.Leibniz, I. Newton tworzą podstawy analizy matematycznej (rachunek różniczkowy i całkowy).
1676 O. Römer stwierdza, że prędkość światła jest skończona.
1687 I. Newton podaje matematyczne sformułowanie zasad dynamiki, tworząc podstawy mechaniki teoretycznej, a także formułuje prawa powszechnego ciążenia.
1690 Ch. Huygens podaje falową teorię światła.
1693 J. Ray wprowadza po raz pierwszy pojęcie gatunku, opisuje wiele tysięcy gatunków roślin.
1694 R.J. Camerarius wykazuje doświadczalnie istnienie płci u roślin kwiatowych.
1718 E. Halley (W. Brytania) odkrywa ruchy własne gwiazd.
1738 D. Bernoulli formułuje podstawy hydrodynamiki, zapoczątkowuje kinetyczną teorię gazów.
1744–1775 L. Euler rozwija analizę matematyczną, trygonometrię, matematyczne podstawy fizyki i techniki, rachunek wariacyjny.
1748 M.W. Łomonosow (niezależnie 1777 — A.L. Lavoisier) odkrywa zasadę zachowania masy w reakcjach chemicznych.
1770–1774 J. Priestley (niezależnie od K.W. Scheelego) odkrywa tlen i wykazuje, że jest on produkowany przez rośliny i zużywany przez zwierzęta.
1771–1785 Ch. Coulomb (niezależnie H. Cavendish) prowadzi pionierskie prace z elektrostatyki; formułuje podstawowe prawa elektrostatyki.
1773 G.F. Rouelle uzyskuje mocznik z moczu.
1770–1779 K.W. Scheele izoluje glicerol z oliwy, z materiału biologicznego kwas cytrynowy, mlekowy i moczowy.
1777 A.L. Lavoisier wyjaśnia proces spalania jako łączenie się substancji z tlenem (obalając teorię flogistonu).
1779 J. Igenhousz odkrywa zjawisko asymilacji dwutlenku węgla i oddychanie u roślin.
1782 R.J. Haüy tworzy podstawy krystalografii.
1786–1799 L. Galvani, A. Volta odkrywają i interpretują zjawiska elektryczne w organizmach zwierząt.
1778–1810 B. Rumford, H.B. Davy odkrywają związek ciepła z pracą mechaniczną.
1793–1811 J.B. Richter 1793 formułuje prawo stosunków równoważnikowych, J.L. Proust 1799 stosunków stałych, J. Dalton 1803 stosunków wielokrotnych, J.L. Gay-Lussac 1811 stosunków objętościowych (prawa stechiometryczne), tworząc podstawy chemii ilościowej.
1800–1804 J. Senebier, N.Th. Saussure odkrywają, że rośliny zielone syntetyzują związki organiczne z dwutlenku węgla i wody.
1801–1850 C.F. Gauss rozwija algebrę, teorię liczb, geometrię, teorię równań różniczkowych i teorię potencjału.
1803 J. Dalton formułuje teorię atomistyczną, wg której pierwiastki chemiczne składają się z atomów mających określoną masę i rozmiary.
1803–1811 Th. Young odkrywa interferencję, a E. Malus polaryzację światła.
1804–1811 Jędrzej Śniadecki rozwija pogląd o krążeniu materii w przyrodzie i o jedności przyrody.
1805 L.N. Vauqulein i P.J. Robiquet jako pierwsi izolują aminokwas asparginę.
1808 J. Dalton, A. Avogadro di Quaregna tworzą podstawy współczesnej teorii atomistycznej budowy materii.
1811 A. Avogadro di Quaregna wysuwa hipotezę o istnieniu cząsteczek jako najmniejszej ilości substancji zdolnej do występowania w stanie wolnym.
1812 P.S. Laplace rozwija teorię prawdopodobieństwa.
1818–1830 Th. Young, A.J. Fresnel rozwijają falową teorię światła.
1820 H.Ch. Oersted odkrywa pole magnetyczne wytwarzane przez prąd elektryczny, tj. związek elektryczności z magnetyzmem.
1820 A.M. Ampčre odkrywa wzajemne oddziaływanie przewodników, przez które płynie prąd elektryczny.
1822 A. Cauchy, B.P. Capeyron i inni tworzą początki teorii sprężystości.
1824–1832 C.F. Gauss, J. Bolyai, M. Łobaczewski formułują pierwsze systemy geometrii nieeuklidesowych.
1828 F.W. Wöhler po raz pierwszy syntetyzuje związek organiczny — mocznik z nieorganicznych substancji.
1831 M. Faraday odkrywa indukcję elektromagnetyczną.
1833–1834 M. Faraday ogłasza prawa elektrolizy, stanowiące podstawę elektrochemii.
1835 J.J. Berzelius publikuje teorię elektrostatycznej budowy związków nieorganicznych.
1837 M. Faraday wprowadza pojęcie pola fizycznego.
1838 G.J. Mulder przeprowadza pierwsze systematyczne badania białek.
1838–1839 M.J. Schleiden, Th. Schwann formułują teorię budowy komórkowej organizmów.
1842–1843 J.R. Mayer, J.P. Joule formułują I zasadę termodynamiki.
1850–1865 H. Helmholtz, W. Thomson, R.E. Clausius formułują II zasadę termodynamiki (podaną 1824 przez N.L.S. Carnota).
1856–1868 R.E. Clausius, A.K. Krönig, J.C. Maxwell, L.E. Boltzmann formułują kinetyczną teorię materii; zapoczątkowując rozwój fizyki statystycznej.
1859 Ch.R. Darwin formułuje teorię ewolucyjnego powstawania gatunków w drodze doboru naturalnego; tę samą teorię podaje jednocześnie A.R. Wallace.
1860–1885 L. Pasteur, R. Koch tworzą podstawy mikrobiologii, etiologii chorób zakaźnych i immunologii, wyjaśniają procesy fermentacji, rozwijają metody szczepień ochronnych.
1863 Th.H. Huxley po raz pierwszy odnosi teorię ewolucji Ch.R. Darwina także do człowieka; ustala pochodzenie płazów od ryb, a ptaków od gadów; zapoczątkowuje kierunek ewolucyjny w naukach zoologicznych.
1864 F. Hoppe-Seyler pierwszy krystalizuje białko hemoglobinę.
1864–1873 J.C. Maxwell formułuje podstawy elektrodynamiki.
1865 F.A. Kekulé podaje strukturę cząsteczki benzenu.
1866 G.J. Mendel odkrywa podstawowe prawa dziedziczenia (zapoznane do 1900), stanowiące podstawę naukowej genetyki.
1867 G.M. Guldberg i P. Waage odkrywają prawo działania mas.
1869 D.I. Mendelejew odkrywa prawo okresowości pierwiastków chemicznych i zestawia znane ówcześnie pierwiastki w tablicę (okresowy układ pierwiastków).
1869 F. Miescher wykrywa kwasy nukleinowe.
1871–1875 K.A. Timiriaziew odkrywa znaczenie chlorofilu i wyjaśnia rolę poszczególnych barw widma słonecznego w energetyce procesu fotosyntezy.
1881–1887 A.A. Michelson, E.W. Morley wykazują niezależność prędkości światła od układu odniesienia.
1883 Z.F. Wróblewski, K. Olszewski dokonują skroplenia tlenu, azotu i dwutlenku węgla z powietrza, zapoczątkowując fizykę niskich temperatur.
1883 Th.A. Edison odkrywa emisję termoelektronową.
1883–84 F.W. Herschel (W. Brytania) określa przybliżony kształt i rozmiary Galaktyki.
1884 H.L.L. Le Chatelier odkrywa regułę przekory.
1885 L. Pasteur stosuje po raz pierwszy szczepionkę przeciw wściekliźnie.
1887 S.A. Arrhenius formułuje teorię dysocjacji elektrolitycznej.
1887 H.R. Hertz odkrywa fale elektromagnetyczne
1887–1888 H.R. Hertz, W. Halwachs odkrywają zjawisko fotoelektryczne.
1890 F. Hofmeister krystalizuje pierwsze białko (albuminę jaj)
1895 S. Freud tworzy teorię psychoanalizy.
1895 W. Röntgen odkrywa promienie X.
1897 J.J. Thomson odkrywa elektron (przewidziany teoretycznie 1868 przez G.J. Stoneya).
1897 A.H. Becquerel odkrywa naturalną promieniotwórczość uranu.
1897–1912 Ch. Eijlman i K. Funk odkrywają witaminy.
1898–1910 M. Skłodowska-Curie, P. Curie i E. Rutherford przeprowadzają podstawowe badania promieniotwórczości (odkrycie polonu i radu).
1900 M. Planck tworzy podstawy teorii kwantów.
1901–1902 L. Landsteiner, A. Decastello, A. Sturli odkrywają grupy krwi.
1901–1902 H. de Vries ogłasza teorię mutacji.
1904 I.P. Pawłow tworzy podstawy fizjologii wyższych czynności nerwowych; wprowadza pojęcie odruchów warunkowych, ustala dotyczące ich prawa.
1888–1903 E. Rutherford i F. Soddy formułują teorię rozpadu promieniotwórczego.
1905 A. Einstein ogłasza szczególną teorię względności.
1905 A. Einstein interpretuje zjawisko fotoelektryczne przez wprowadzenie pojęcia fotonu.
1905 E. Herzsprung odkrywa gwiazdy olbrzymy i karły.
1905 E.H. Starling wprowadza termin hormony.
1905–1906 A. Einstein, M. Smoluchowski, wyjaśniają ruchy Browna, ugruntowując kinetyczną teorię materii.
1908 H. Minkowski podaje geometryczną interpretację teorii względności.
1909 W. Johannsen wprowadza pojęcie genu.
1909–1912 Th.H. Morgan i współpracownicy doświadczalnie wykazują rolę chromosomów w dziedziczeniu.
1911 E. Rutherford odkrywa jądro atomu, postuluje model atomu .
1911 H. Kamerlingh-Onnes odkrywa nadprzewodnictwo.
1911–1912 K. Funk wprowadza termin witamina, izoluje pierwszą witaminę B 1.
1912 A. Wegener wysuwa hipotezę dryfu kontynentów.
1912 V.M. Slipher (USA) odkrywa zjawisko oddalania się galaktyk.
1912–1913 V.F. Hess, W. Kolhörster odkrywają promieniowanie kosmiczne.
1913 N. Bohr podaje pierwszy kwantowy model atomu wodoru.
1916 A. Einstein ogłasza ogólną teorię względności.
1916–1919 W. Kossel, G.N. Lewis, I. Langmuir podejmują pierwsze próby sformułowania teorii wiązań chemicznych.
1919 E. Rutherford przeprowadza pierwszą sztuczną reakcję jądrową.
1927 C.J. Davisson, C.P. Thomson odkrywają dyfrakcję elektronów.
1927 W.C. Heisenberg odkrywa zasadę nieoznaczoności.
1928 J. von Neumann (początki: 1921 — E. Borel, 1925 — H. Steinhaus) tworzy podstawy teorii gier.
1928 A. Fleming odkrywa antybakteryjne działanie związków pochodzenia roślinnego; powstaje pierwszy antybiotyk (penicylina).
1929 P.A.M. Dirac, W.K. Heisenberg, W. Pauli tworzą podstawy elektrodynamiki kwantowej.
1929 E. Hubble (USA) odkrywa zjawisko rozszerzania się Wszechświata.
1930–1940 A.H. Wilson, N.F. Mott, F. Bloch, L. Brillouin tworzą początki rozwoju fizyki ciała stałego; powstaje pasmowa teoria metali i półprzewodników.
1932 C.D. Anderson odkrywa pierwszą antycząstkę — pozyton (przewidziany teoretycznie przez P.A.M. Diraca).
1932 J.D. Cockcroft, E.Th. Walton wywołują pierwszą reakcję jądrową za pomocą sztucznie przyśpieszonych cząstek.
1932 J. Chadwick odkrywa neutron.
1932 W. Heisenberg (niezależnie D.D. Iwanienko) formułuje protonowo-neutronową teorię jądra atomowego.
1932 K. Jansky (USA) odkrywa promieniowanie radiowe Galaktyki.
1934 I. i F. Joliot-Curie odkrywają sztuczną promieniotwórczość.
1936 A.I. Oparin formułuje teorię powstania życia na Ziemi.
1937–1947 C.D. Anderson, S.H. Neddermeyer, C.M.G. Lattes, G.P.S. Occhialini, C.F. Powell odkrywają lepton µ i mezonu ?.
1938–1939 O. Hahn, F. Strassmann, L. Meitner, O.R. Frisch dokonują rozszczepienia jądra atomowego.
1940–1944 H.W. Florey, E.B. Chain otrzymują pierwszy antybiotyk — czystą, krystaliczną penicylinę, rozpoczynają jej produkcję na skalę przemysłową oraz stosują w leczeniu.
1942 E. Fermi przeprowadza pierwszą kontrolowaną reakcję łańcuchową, powstaje pierwszy reaktor jądrowy.
1942 H.O.G. Alfvén i inni tworzą podstawy magnetohydrodynamiki .
1947–1953 G.D. Rochester, C.C. Butler i inni odkrywają pierwsze hiperony i ciężkie mezony w promieniowaniu kosmicznym.
od 1950; 1950 L.C. Pauling, F. Sanger, V. du Vigneaud prowadzą badania nad strukturą białka.
1951 A.A. Markow (wcześniej E. Post — 1936, A.Turing — 1937) tworzy teorię algorytmów.
1952 L.C. Pauling i E.J. Corey proponują spiralny model cząsteczki białka (w postaci a-heliksu).
1952 Zespół pod kierunkiem E. Tellera buduje bombę wodorową.
1953 S.L. Miller otrzymuje mieszaninę prostych aminokwasów poprzez wyładowanie elektryczne w pierwotnej atmosferze (tj. metanu, amoniaku, wodoru i pary wodnej), co stanowi potwierdzenie teorii Oparina.
1953 F.H.C. Crick, J.D. Watson podają model struktury przestrzennej kwasu deoksyrybonukleinowego DNA (podwójna spirala).
1953 F. Sanger ustala strukturę insuliny.
1954 M. Schwarzschield, H.L. Johnson wyjaśniają ewolucję gwiazd na podstawie badań gromad gwiezdnych.
1959 M. Strell, A. Kalojanoff, E.B. Woodword dokonują syntezy zielonego barwnika roślin — chlorofilu.
1963 T.A. Mattheus, A.R. Sandage, M. Schmidt (USA) odkrywają kwazary.
1964 M. Gell-Mann i G. Zweig formułują hipotezę kwarkową.
1966 G.H. Khorama, M.W. Nirenberg, R.W. Holley dokonują pełnego rozszyfrowania kodu genetycznego.
1967–1968 A. Hewish, J. Bell (W.Brytania) odkrywają pulsary.
1967 A. Kornberg, M. Goulian dokonują syntezy DNA wirusa.
1972 Odkryta zostaje cyklosporyna — używany współcześnie lek immunosupresyjny.
1974 Odkryta zostaje cząstka zawierająca czwarty kwark (powabny).
1975 Odkryty zostaje drugi ciężki lepton (t).
1977 Odkryta zostaje pierwsza cząstka zawierająca piąty kwark (piękny).
1986 Odkryte zostaje nadprzewodnictwo w wysokich temperaturach.

Wstecz